KART TABANLI ÖDEMELER
Açık bankacılık denilince akla 2 temel oyuncu gelir:
1) Hesap Bilgisi Hizmeti Sağlayan Kuruluşlar (Account Information Service Providers – AISPs)
2) Ödeme Emri Başlatma Hizmeti Sağlayan Kuruluşlar (Payment Initiation Service Providers – PISPs).
Aslında ödemeler mevzuatımızda tam olarak ayrı bir kategori olarak değerlendirilmese de bu oyuncuların yanında kart tabanlı ödeme aracı ihraç eden ödeme hizmeti sağlayıcılarını (Card-based payment instrument issuers – kısaca CBPII’ları) da sayabiliriz.
CBPII’lar hem Avrupa Birliği’nin PSD2 düzenlemelerinde hem de İngiltere’nin (UK) PSR düzenlemelerinde geçen bir kavram. Bizim mevzuatımızda ise kart tabanlı ödemeler Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para İhracı ile Ödeme Hizmeti Sağlayıcıları Hakkında Yönetmelik’te PSD2’ye paralel şekilde yer alıyor. Burada ayrıca bizim mevzuatımıza “fonların kullanılabilirliği hakkında onay” olarak giren “Confirmation on the Availability of Funds (CoF)” diye bir başka kavram var. Bunları sırasıyla açıklayalım.
Bilindiği üzere banka kartı bir ödeme aracı. Geleneksel bankacılıkta bu kartları kart sahibinin ödeme hesabını elinde tutan bankalar/kuruluşlar çıkarabiliyor. Ancak ödemeler mevzuatında tanımlanan kart tabanlı ödeme işlemlerinde işleyiş daha farklı. Kart tabanlı ödeme aracını ihraç eden ödeme hizmeti sağlayıcısı (CBPII), kart sahibinin ödeme hesabını elinde bulundurmayan ancak söz konusu hesaptan doğrudan ödeme yapılabilmesini sağlayan kart tabanlı bir ödeme aracı ihraç eden/çıkaran üçüncü taraf bir servis sağlayıcıyı ifade ediyor. Bu sayede, kart tabanlı ödeme aracının sahibi söz konusu ödeme aracını kullanarak kartın bağlı olduğu hesaptan ödeme işlemi gerçekleştirebiliyor. Bu iş modelinde “pass-through” dijital cüzdan modelinde olduğu gibi ödeme aracına bir para yüklemesi yapılmıyor. Dolayısıyla içinde elektronik para saklanan kart tabanlı ödeme araçları (örneğin “staged – decoupled” dijital cüzdanlar) bu model kapsamına girmiyor. Mevzuatımızda “kart tabanlı ödeme aracı” tanımı şu şekilde yapılmış:
“Kart tabanlı ödeme aracı: Gönderenin, kart tabanlı bir ödeme işlemini başlatmasını sağlamak için gerekli ödeme uygulamalarını içeren ve ödeme aracı olarak kullanılan kart, cep telefonu, bilgisayar gibi teknolojik cihazı ..”
Dolayısıyla kart tabanlı ödeme aracı fiziki bir kart olabileceği gibi, fiziki kartların dijital vekillerini içinde saklayan bir dijital cüzdan da olabilir. “Kart tabanlı ödeme işlemi” ise şu şekilde tanımlanmış:
“Kart tabanlı ödeme işlemi: Ödeme işleminin kart, bilişim veya elektronik haberleşme cihazı veya yazılım aracılığıyla gerçekleştirilmesi için 23/2/2006 tarihli ve 5464 sayılı Banka Kartları ve Kredi Kartları Kanununda tanımlanan kartlı sistem kuruluşlarının altyapıları ve iş kurallarına göre sunulan ve bunun sonucunda bir banka kartı, kredi kartı veya ön ödemeli araç işlemi gerçekleşen hizmetleri ..”
Tanımdan da anlaşılacağı üzere kart tabanlı ödemelerde neticede mutlaka “bir banka kartı, kredi kartı veya ön ödemeli araç işlemi” gerçekleşmesi gerekiyor.
Kart tabanlı ödemelerde işleyiş şu şekilde:
1- Ödeme hizmeti kullanıcısı, belirlediği bir ödeme hizmeti sağlayıcısından (yani CBPII’dan) belirli bir kart tabanlı ödeme işlemine ilişkin tutarın hesapta bulunup bulunmadığının teyit edilmesine ilişkin olarak gelecek talebe cevap verme konusunda, ödeme hesabının bulunduğu bankaya/kuruluşa açıkça onay veriyor.
2- Kullanıcı CBPII’ın ihraç ettiği ödeme aracına birden fazla hesabı bağlayabiliyor.
3- Ödeme hesabının bulunduğu banka/kuruluş kart tabanlı ödeme aracını ihraç eden ödeme hizmeti sağlayıcısının (CBPII) talebini onaylaması için bu kuruluşun ödeme hizmetini sunabilecek bir lisansa sahip olması gerekiyor.
4- 1 numaralı işlem neticesinde CBPII yetkilendirildikten sonra kullanıcı CBPII tarafından ihraç edilen kart tabanlı ödeme aracını kullanarak bir ödeme işlemi başlatmak istediğinde CBPII API bağlantısı üzerinden ödeme hesabının bulunduğu banka/kuruluşa bağlanarak müşterinin hesabında yeterli bakiye olup olmadığını sorguluyor (Fonların kullanılabilirliği hakkında onay – CoF).
5- CBPII’nın bu talebine ilgili kuruluş bakiye durumuna göre “Evet” veya “Hayır” şeklinde cevap veriyor. Hesabın bakiye tutarını veya hesapla ilgili başka herhangi bir bilgi paylaşmıyor. Ayrıca bu sorgulama nedeniyle hesapta herhangi bir bloke işlemi de (örneğin ilgili işlem tutarı kadar) uygulanmıyor.
Görüldüğü üzere yukarıdaki iş akışı neticesinde CoF API üzerinden yalnızca hesapta yeterli bakiyenin var olup olmadığı sorgulanıyor ancak bir ödeme işlemi gerçekleşmiyor. İşte bu noktada CBPII’nın müşterisine ayrıca ödeme emri başlatma hizmeti sunarak ödeme işleminin gerçekleşmesini sağlaması gerekiyor. Bu talimat neticesinde – kart tabanlı ödeme işlemi tanımından hareketle – kartlı sistem kuruluşlarının altyapıları ve iş kurallarına göre sunulan bir kartlı ödeme işlemi gerçekleşmiş oluyor.
Kart tabanlı ödeme aracı ihracı iş modelinin bazı avantajları şu şekilde sıralanabilir:
1- Kart tabanlı ödeme araçlarına sadakat programları entegre edilebilir ve müşteri bu ödeme aracını kullandıkça çeşitli ödüller kazanabilir.
2- Kullanıcı birden fazla kart yerine tek adet kart tabanlı ödeme aracı kullanarak işlem kolaylığı sağlar.
3- Tek ekstre üzerinden farklı hesaplarla ilgili tüm işlemleri takip edebilir.
4- Ödemelerin gerçekleşme oranı (dönüşüm oranları) artar.
by Hamit Boyraz
